Hoe we de transitie naar een circulaire samenleving willen versnellen
Nederland heeft de ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn, om daar mee een duurzame en bestendige economie en samenleving te bereiken. Toch neemt ons grondstoffengebruik nauwelijks af. Het Planbureau voor de Leefomgeving stelt in elk Integrale Circulaire Economie rapport (ICER) opnieuw vast: het tempo is te laag en het beleid te versnipperd.
De oorzaken liggen niet alleen in techniek. Er is nog steeds geen gedeeld beeld van hoe een circulaire samenleving er in 2050 uitziet — en zonder zo’n beeld weet niemand waar hij naartoe werkt. Er zijn geen goede instrumenten om te berekenen wat circulaire keuzes opleveren voor economie, milieu en welzijn. Er is geen zicht op de route: welke stappen, in welke volgorde, door wie. En vandaag de dag zijn vrijwel alle waardeketens nog lineair georganiseerd.
Nederland leidt voor veel materialen wel met recyclen, maar de grotere winst voor onze samenleving zit bij de strategieën die daarvoor komen: minder gebruiken, anders ontwerpen, langer gebruiken, hergebruiken, en repareren. Die stappen raken direct aan hoe we wonen, werken, produceren, en consumeren; kortom een nieuwe inrichting van onze economie én samenleving. Een circulaire economie kan alleen slagen binnen een circulaire samenleving.
Looptijd
Mei 2025 – april 2031
Financiering
NWA ORC 2023 (NWO)
https://doi.org/10.61686/YKEGF27760
Penvoerder
Universiteit Utrecht
Consortiumpartners
Universiteit Leiden
Universiteit Wageningen
Hogeschool van Amsterdam
Fontys Hogeschool Eindhoven
Universiteit Maastricht
Universiteit Tilburg
Technische Universiteit Delft
Vrije Universiteit Amsterdam
ACT! ontwikkelt een samenhangende set instrumenten waarmee beleidsmakers, bedrijven en maatschappelijke organisaties de circulaire transitie kunnen sturen en versnellen. Dat gebeurt in vijf werkpakketten die op elkaar voortbouwen:
- een gedeelde visie op een circulair Nederland in 2050, samen met partners ontwikkeld;
- nieuwe rekenmodellen die de die visie doorrekenen — voor grondstoffen, milieu, economie en onze (brede) welvaart;
- transitiepaden die laten zien welke interventies, coördinatie en verdienmodellen nodig zijn om er te komen;
- vier cases waarin we dit alles in de praktijk toetsen;
- en een doorlopende inspanning om de resultaten te laten landen waar besluiten worden genomen.
ACT! is nadrukkelijk geen onderzoek dat pas ná afloop met de praktijk wordt gedeeld. Ministeries, planbureaus, gemeenten, provincies, brancheorganisaties, bedrijven en maatschappelijke organisaties zitten vanaf dag één aan tafel: ze denken mee over de onderzoeksvragen, leveren data, doen mee aan visieworkshops, en testen de instrumenten in hun eigen praktijk. Onderzoekers werken op hun beurt periodiek bij partnerorganisaties. Dit is niet voor de vorm; het is een voorwaarde. Een model dat het PBL niet kan gebruiken, helpt niet het beleid te evalueren. Een visie, die de partijen die hem moeten waarmaken niet mede hebben geschreven, geeft geen richting.
- Een breed gedragen beeld van een circulair Nederland in 2050, herkenbaar voor beleidsmakers, bedrijven én burgers.
- Modellen waarmee planbureaus en ministeries de effecten van circulair beleid vooraf kunnen inschatten, inclusief effecten die in het buitenland en bij kwetsbare groepen neerslaan.
- Transitiepaden en interventiepakketten voor Nederland als geheel en voor vier concrete cases.
- Inzicht in wat coördinatie tussen partijen werkelijk vraagt — en wie die rol kan pakken.
- Een netwerk van onderzoekers en praktijkpartners dat na afloop van het project blijft bestaan.
Hoe ziet een circulair Nederland in 2050 eruit?
We ontwikkelen een gedeelde toekomstvisie. Geen wensbeeld, maar een concrete richting waar je morgen naar kunt handelen.
Wat leveren circulaire keuzes op?
We bouwen een nieuwe generatie rekenmodellen die materiaalstromen, economie, milieu-impact en brede welvaart in samenhang doorrekenen.
Welke routes leiden naar een circulair 2050?
We onderzoeken hoe we bestaande lineaire systemen kunnen doorbreken, en welke partijen daaraan kunnen bijdragen.
